باب پنجاه و سوم وظايف محتسب محتسب بايد كه همواره بازارها را مراقبت كند و هر زمان سوار شود و به بازاريان و فروشندگان و دكانها و راهها و ترازوها و وزنه‌ها سركشى كند و طرز معاش و خوراك و نيز تقلباتى را كه مىكنند بنگرد . شب يا روز در اوقات مختلف به بازرسى پردازد و اين كار را غفلتا انجام دهد . و اگر بازرسى بعضى از دكانها به هنگام روز ميسر نباشد در موقع شب مهر زند و بامداد به بازرسى پردازد . به هنگام بازرسى بايد شخصى امين و كاردان و استوار و مقبول القول همراه او باشد ، اما جز بدانچه بر خود او آشكار شود اعتماد نكند . و نيز بازرسى بازارها را سست نگيرد ، چنان كه نقل شده است در روزگار على بن عيسى وزير ، محتسب بغداد غالبا در خانهء خود مىنشست . به دو نوشت : حسبت با پوشيدگى و دورى از مردم سازگار نيست ، در بازارها بگرد تا روزى بر تو حلال باشد ، و به خدا سوگند اگر در خانه بنشينى مستوجب كيفر الهى خواهى بود . در حديث صحيح آمده كه : محتسب مىتواند به ظن غالب خود حكم